Przepis ten reguluje czynności prezesa sądu związane z wyznaczeniem rozprawy i posiedzenia. Należy zwrócić uwagę, że zakłada on nakaz zawiadamiania stron i ich przedstawicieli, lecz nie formułuje co do zasady nakazu uczestnictwa stron w rozprawie. Nie oznacza to jednak, że strona takiego postępowania, jaką jest pokrzywdzony, nie powinna uczestniczyć czynnie w rozprawie. Jak już wielokrotnie wspominałem, brak na rozprawie pokrzywdzonego i jego pełnomocnika należy uznać za posunięcie wielce szkodliwe dla toku rozprawy i finalnego jej wyniku. W § 3 powyższego przepisu zawarto możliwość obowiązkowego stawiennictwa obwinionego, łącznie z możliwością jego przymusowego doprowadzenia na rozprawę. Należy zwrócić tutaj uwagę na racjonalność ustawodawcy w kontekście faktu, iż rozprawy w sprawach o wykroczenia toczą się bardzo często z dala od miejsca zamieszkania obwinionego. Klasycznym przykładem będzie tutaj popełnienie czynu kłusowniczego na wakacjach przez osobę zamieszkującą na stałe w drugim końcu Polski. Oczywiście do sądu należy ocena, czy udział obwinionego należy uznać za obowiązkowy.

Rozprawa – ustnie i jawnie
W art. 70 § 1 zawarto zasadę, że rozprawa odbywa się jawnie i ustnie. Oczywiście od tej zasady istnieją wyjątki w postaci pisemnych zeznań i wyjaśnień, lecz nie będę ich tutaj omawiał. Istnieje również możliwość wyłączenia jawności rozprawy (w formie postanowienia) w sytuacji gdy: jawność mogłaby obrażać dobre obyczaje, wywołać zakłócenie porządku publicznego, wymaga tego ważny interes prywatny lub przepis szczególny tak wymaga. Niezależnie jednak od wyłączenia jawności całej rozprawy, jej rozstrzygnięcie powinno nastąpić jawnie.

Rozpoczęcie rozprawy
Zgodnie z art. 71 § 1 – rozprawę rozpoczyna wywołanie sprawy. Rozpoczęcie rozprawy stanowi jej pierwszą fazę, która trwa od wywołania sprawy do rozpoczęcia przewodu sądowego. W tym czasie sąd sprawdza obecność stron zawiadomionych i wezwanych świadków lub biegłych (tzw. źródeł dowodowych) oraz w razie niestawiennictwa ww. podejmuje określone decyzje.

Przewód sądowy
Przewód sądowy to druga faza rozprawy mająca na celu przeprowadzenie postępowania dowodowego w sprawie (art. 72). Przewód rozpoczyna się od odczytania wniosku o ukaranie przez oskarżyciela publicznego. Po otwarciu przewodu sąd poucza obwinionego o prawie składania wyjaśnień, odmowie ich składania i możliwości odmowy odpowiedzi na zadawane mu pytania. W dalszej części sąd pyta, czy obwiniony przyznaje się do zarzucanego mu czynu, czy chce składać wyjaśnienia i jakie, a następnie informuje obwinionego o możliwości zadawania pytań osobom przesłuchiwanym oraz składania wyjaśnień co do każdego dowodu.
Należy zwrócić uwagę na instytucję wskazaną w § 3 art. 72, tj. możliwość zaniechania dalszego postępowania dowodowego, innymi słowy przeprowadzenia (zakończenia) rozprawy bez dalszych czynności dowodowych, np. przesłuchań świadków, biegłych itd. Instytucji tej w żadnym wypadku nie wolno mylić z wnioskiem o ukaranie bez przeprowadzania rozprawy, który to wniosek opisywałem w poprzednim numerze „WW”. Dla zastosowania zaniechania dalszego postępowania dowodowego niezbędne jest spełnienie dwóch poniższych warunków:
– po otwarciu przewodu obwiniony przyznaje się do winy i jego wyjaśnienia nie budzą wątpliwości;
– żadna z obecnych stron nie sprzeciwia się temu działaniu.

Wniosek o skazanie bez przeprowadzania postępowania dowodowego
Wymieniony wniosek, podobnie jak możliwość zaniechania dalszego postępowania dowodowego, jest mylony ze wspomnianym wnioskiem o ukaranie bez przeprowadzania rozprawy. Stosownie do art. 73 kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia – do chwili zakończenia pierwszego przesłuchania na rozprawie obwiniony może złożyć wniosek o skazanie go w określony sposób bez przeprowadzania postępowania dowodowego. Oczywiście oskarżycielowi przysługuje tutaj sprzeciw.

Odczytanie wyjaśnień obwinionego
Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (art. 74) przewiduje możliwość odczytania obwinionemu jego wcześniejszych wyjaśnień składanych w różnych etapach postępowania, a także przed sądem w innej sprawie. Warunkiem odczytania jest, aby obwiniony:
– odmówił złożenia wyjaśnień;
– wyjaśniał wprawdzie, ale w inny sposób niż uprzednio;
– wyjaśnił, że pewnych okoliczności nie pamięta.

Zadawanie pytań
Stosownie do postanowień art. 77 omawianej ustawy, obwinionemu, świadkom i biegłym zarówno sąd, jak i strony zadają pytania bezpośrednio, chyba że sąd zarządzi inaczej. Przepis ten zakłada zatem tradycyjny sposób przesłuchiwania uczestników procesu niezależnie od tego, w jakim charakterze w nim uczestniczą. Przyjmuje się, że strony zadają pytania bezpośrednio obwinionemu, świadkom i biegłym. Rolą sądu jest natomiast decydowanie o kolejności zadawania pytań z uwzględnieniem zasady, iż dowody oskarżenia powinny być przeprowadzone w pierwszej kolejności, o ile nic nie stoi na przeszkodzie. Sąd może również uchylać pytania, jeśli:
– są nieistotne dla sprawy;
– sugerują treść odpowiedzi;
– są niestosowne.
Po wysłuchaniu głosów stron sąd wydaje wyrok.

Cezary Szczepaniak