Wydaje mi się, że sprawy rejestracji oraz żądania lub zwracania się o pomoc są na tyle oczywiste, że nie wymagają komentarza. Pozostaje zatem zasygnalizowanie tematu prawa do dokonywania kontroli osobistej.

Przede wszystkim należy podkreślić, że niezbędnym warunkiem dokonania takiej kontroli jest istnienie uzasadnionego podejrzenia popełnienia przez osobę kontrolowaną czynu zabronionego pod groźbą kary. Kontroli takiej powinno się dokonywać, co do zasady, za pośrednictwem osoby tej samej płci (nie jest to jednak warunek niezbędny!), w pomieszczeniu niedostępnym w trakcie kontroli dla osób trzecich. Jednocześnie osoba poddawana kontroli osobistej może żądać obecności przy tej czynności osoby trzeciej wskazanej przez siebie.


Po tym krótkim wstępie pozwolę sobie przejść do omówienia środków przymusu bezpośredniego, czyli fizycznego lub innego zbliżonego co do skutku oddziaływania na człowieka w celu zmuszenia go do określonego zachowania. Podstawę prawną stosowania przez Policję środków przymusu bezpośredniego stanowią przepisy art. 16 i 17 ustawy o Policji.

W art. 16 ust. 1 ustawodawca zawarł ogólną przesłankę użycia środków przymusu bezpośredniego, która stanowi, że do ich użycia może dojść w razie niepodporządkowania się wydanym na podstawie przepisów prawa poleceniom organów Policji lub jej funkcjonariuszy. Ponadto w art. 16 ust. 2 zawarto warunek związany z trafnością doboru środka, stanowiąc, że stosowane mogą być jedynie środki odpowiadające potrzebom wynikającym z istniejącej sytuacji i niezbędne do osiągnięcia podporządkowania się wydanym poleceniom.


Katalog środków przymusu bezpośredniego zawarty w art. 16 ww. ustawy obejmuje:


    * fizyczne, techniczne i chemiczne środki służące do obezwładniania bądź konwojowania osób oraz do zatrzymywania pojazdów;

    * pałki służbowe;

    * wodne środki obezwładniające;

    * psy i konie służbowe;

    * pociski niepenetracyjne, miotane z broni palnej.



Do powyższego katalogu należy dodać możliwość użycia broni palnej, o czym mowa w art. 17 ustawy o Policji. Należy jednak wyraźnie podkreślić, iż użycie broni palnej może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy inne ww. środki przymusu bezpośredniego okazały się niewystarczające lub ich użycie, ze względu na okoliczności danego zdarzenia, nie było możliwe. Ustawodawca w art. 17 ust. 1 pkt 1–9 wyraźnie określa sytuacje, w których policjant ma prawo użycia broni palnej. Warto podkreślić, że samo stosowanie środków przymusu bezpośredniego wiąże się z zasadami (wynikającymi z przepisów prawa) będącymi ogólnymi regułami, których należy przestrzegać zarówno przed podjęciem decyzji o użyciu przymusu, jak też w czasie jego stosowania i po zaprzestaniu stosowania. Zasady te można w pewnym sensie podzielić na ogólne i szczegółowe.

Ogólne zasady stosowania środków przymusu bezpośredniego to:


    * zasada celowości – oznacza, że zarówno zastosowanie jakiegokolwiek środka przymusu, jak też jego wybór muszą odpowiadać potrzebom wynikającym z okoliczności istniejącej sytuacji i zmierzać do podporządkowania się osoby wydanym poleceniom, o czym mowa w art. 23a ust. 2 ustawy o rybactwie śródlądowym. Jeżeli sytuacja tego wymaga, mogą być stosowane różne środki przymusu bezpośredniego;

    * zasada ostrzeżenia – polega na obowiązku wcześniejszego wezwania przez strażnika PSR do zachowania się zgodnego z prawem, a następnie uprzedzenia o użyciu przymusu bezpośredniego, gdy wezwanie to okaże się bezskuteczne;

    * zasada niezbędności – ściśle powiązana z zasadą celowości, nakazuje stosowanie przymusu tylko w granicach niezbędnych do usunięcia zagrożeń. I tak np. użycie broni palnej (o czym mowa w art. 23a ust. 3 omawianej ustawy) jest możliwe, gdy inne środki przymusu okazały się niewystarczające lub ich użycie okazało się niemożliwe ze względu na okoliczności zdarzenia;

    * zasada minimalizacji skutków – stanowi o obowiązku używania środków przymusu bezpośredniego w sposób wyrządzający możliwie najmniejszą dolegliwość, np. z dyspozycji art. 23a ust. 4 ww. ustawy wynika, że użycie broni palnej powinno następować w sposób wyrządzający najmniejszą szkodę osobie, przeciwko której użyto broni, i nie może zmierzać do pozbawienia jej życia, a także narazić na niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia innych osób.




Szczegółowe zasady stosowania środków przymusu bezpośredniego postaram się omówić w kolejnym artykule.

Cezary Szczepaniak